۱. مهندسی شانه و تراکم؛ کالبدشکافی «رزولوشن» فرش

شانه (Reed) صرفاً یک عدد نیست؛ بلکه نشان‌دهنده‌ی ظرافت نمره نخ مصرفی است. در فرش‌های ۷۰۰ شانه، از نخ‌های ضخیم‌تر (نمره ۱۸ یا ۲۱) استفاده می‌شود، اما با افزایش شانه به ۱۲۰۰، نساجان مجبور به استفاده از نخ نمره ۳۰ تا ۳۶ هستند. بسیاری از تولیدکنندگان غیرمجاز، فرش‌های با تراکم پایین را در دستگاه‌های تغییریافته می‌بافند و با برچسب ۱۲۰۰ شانه به فروش می‌رسانند.

۲. نبرد الیاف؛ چطور آکریلیک بایر آلمان را از پلاستیک تشخیص دهیم؟

در سال ۱۴۰۴، نخ‌های «ورجین» (Virgin) و پلی‌استر فیلامنت به بزرگترین چالش بازار تبدیل شده‌اند. این نخ‌ها که از پلاستیک نو تولید می‌شوند، در ابتدا بسیار نرم‌تر و براق‌تر از آکریلیک هستند. اما آکریلیک ۱۰۰٪ هیت‌ست شده (مثلاً در محصولات فرش نگین مشهد)، فیبری است که ساختار پلیمری آن تحت فشار بخار تثبیت شده و در برابر «کوبیدگی» دائمی مقاوم است.

تصویر ۲: تست میکروسکوپی الیاف؛ آکریلیک اصل در برابر فشار و حرارت تغییر ماهیت نمی‌دهد

۳. مهندسی تار و پود؛ چرا پنبه از پلی‌استر بهتر است؟

بسیاری از خریداران فقط به «نخ خاب» (آنچه دیده می‌شود) توجه می‌کنند، اما دوام فرش در «نخ پود» نهفته است. در فرش‌های درجه یک، از پنبه طبیعی به عنوان پود استفاده می‌شود. پنبه باعث انعطاف‌پذیری فرش شده و مانع از شکستگی آن در هنگام تا کردن می‌شود. در مقابل، فرش‌های ارزان‌قیمت از پود پلی‌استر یا پلاستیک استفاده می‌کنند که باعث می‌شود فرش روی سرامیک سُر بخورد و بعد از مدتی بوی نامطبوعی بگیرد.

نقش جوت (Jute): در کنار پنبه، استفاده از کنف هندی یا جوت با کیفیت، پایداری ابعادی فرش را تضمین می‌کند. اگر جوت مصرفی از نوع درجه یک نباشد، فرش بعد از اولین شستشو «کج» می‌شود یا اصطلاحاً «سره» پیدا می‌کند. کارشناسان ما در دی‌فرش، تراکم جوت را در هر متر مربع بررسی می‌کنند تا از ثبات هندسی فرش مطمئن شوند.

۴. آناتومی آهار؛ چرا فرش نباید بیش از حد سفت باشد؟

آهار (Sizing) رزینی است که به پشت فرش زده می‌شود تا گره‌ها در جای خود محکم شوند. در تولیدات بی‌کیفیت، برای جبرانِ تراکم پایین، از آهار نشاسته‌ای سنگین استفاده می‌کنند تا وزن فرش را به صورت کاذب بالا ببرند.
تست صدای آهار: فرش را از گوشه لوله کنید؛ اگر صدای شکستگی (مثل خرد شدن چوب خشک) شنیدید، یعنی آهار آن غیراستاندارد است. این فرش بعد از دو بار شستشو، تمام انسجام خود را از دست داده و دفرمه می‌شود. برندهای معتبر نظیر فرش زمرد مشهد از لاتکس‌های منعطف نانو استفاده می‌کنند که فرش را مثل پارچه منعطف نگه می‌دارد.

۵. دایره‌المعارف عیوب پنهان نساجی؛ از رگه تا ذرتی شدن

گاهی فرش اصل است، اما «درجه یک» محسوب نمی‌شود. شناسایی این عیوب، تخصص نهایی کارشناسان QC دی‌فرش است.

تصویر ۳: کارشناسی خاب فرش؛ بررسی «ذرتی شدن» و یکدستی رنگ در زوایای مختلف نور

• رگه (Abrash): خطوط ناخواسته‌ی عمودی یا افقی در زمینه فرش که ناشی از ناخالصی در رنگرزی نخ است. فرش را پهن کنید و از فاصله ۳ متری به آن نگاه کنید؛ رنگ باید مثل آینه صاف باشد.
• کیسی (Buckling): وجود موج در حاشیه فرش که به دلیل تنظیم نبودن دستگاه بافت رخ می‌دهد. این مورد در جدیدترین طرح‌های فرش ۱۴۰۴ به ندرت دیده می‌شود.
• ذرتی شدن (Grinning): وقتی نوک الیاف فرش به صورت گلوله‌های ریز در می‌آید که ناشی از تیغه‌های پرداخت کند است.