راهنمای رفع پرزدهی و موج فرش؛ ترفندهای خانه‌تکانی عید ۱۴۰۵

۱. کالبدشکافی پرزدهی؛ تحلیل گسست الیاف در فرش‌های نو

پرزدهی (Pilling) در واقع خروج الیاف کوتاهی است که در جریان ریسندگی (Spinning) به دلیل نقص در «تاب نخ» یا عدم تثبیت حرارتی کافی، در مغز نخ خاب قفل نشده‌اند. در فرش‌های لوکس نظیر فرش ۱۵۰۰ شانه نگین مشهد، ظرافت نخ (نمره ۴۰ متریک) به قدری بالاست که تعداد الیاف در هر گره بسیار زیاد است؛ بنابراین خروج مقداری پرز در هفته‌های اول نشانه اصالت الیاف آکریلیک است.

متد علمی تخلیه پرز: برای کنترل پرزدهی، استفاده از جاروبرقی با مکش عمودی قوی الزامی است. برس‌های چرخشی (Turbo Brush) دشمن فرش نو هستند؛ زیرا با ضربه زدن به انتهای الیاف، پیوند آن‌ها را با پود سست‌تر می‌کنند. موثرترین راهکار، کشیدن پارچه کتان نم‌دار در جهت خواب فرش است که با خنثی کردن الکتریسیته ساکن، میکرو‌الیاف را بدون آسیب به سطح جذب می‌کند. اگر مایلید بدانید کدام الیاف ذاتاً پرز کمتری دارند، حتماً تفاوت فرش پلی‌استر و آکریلیک را ببینید.

تصویر ۱: متد پارچه مرطوب جهت تخلیه الکتریسیته ساکن و جمع‌آوری پرز

۲. مهندسی رفع موج و کیسی؛ چرا فرش دفرمه می‌شود؟

موج برداشتن (کیسی)، نتیجه عدم توازن تنش (Tension) میان چله‌های فرش و رزین‌های آهار پشت فرش است. در اثر لوله شدن طولانی‌مدت در انبار، رزین‌های لاتکس دچار «خزش پلیمری» شده و به حالت لوله شده عادت می‌کنند. برندهای مطرحی چون فرش زمرد مشهد از آهار آلمانی با حافظه شکلی بالا استفاده می‌کنند تا این مشکل به سرعت برطرف شود.

تکنیک شوک بخار و وزن ثابت: برای صاف کردن موج، هرگز فرش را در جهت مخالف تا نکنید! این کار باعث شکستگی دائمی آهار و ایجاد خطوط سفید پشت فرش می‌شود. راهکار تخصصی، بخاردهی غیرمستقیم (حوله میان اتو و فرش) است تا مولکول‌های رزین دوباره منعطف شوند. سپس قرار دادن وزنه تخت به مدت ۴۸ ساعت، پیوندهای مولکولی را در حالت صاف تثبیت می‌کند. برای تشخیص کیفیت آهار، مقاله تشخیص کیفیت فرش ماشینی مرجع شماست.

تصویر ۲: اصلاح دفرمه شدن فرش با استفاده از وزنه‌های توزیع شده استاتیک

۳. شیمی لکه‌بری؛ حذف بوی نامطبوع و باکتری‌های پود

بوی فرش نو اغلب ناشی از ترکیبات VOC است که با تهویه هوا در ۴۸ ساعت اولیه خارج می‌شود. اما بوی «نم» یا «ماندگی» نشان‌دهنده فعالیت میکروبی در الیاف جوت (کنف) پود فرش است. در فضاهای مرطوب نظیر آشپزخانه، نفوذ چربی به عمق پود، منبع تغذیه اصلی باکتری‌های بوزا است.

اگر در جریان خانه‌تکانی، فرش خود را در خانه شسته‌اید و بوی نامطبوعی گرفته است، هرگز از عطر یا اسپری استفاده نکنید! راهکار اصلی استفاده از جوش شیرین و تهویه هوای سرد است که در این مقاله به طور کامل توضیح داده‌ایم.

تصویر ۳: استفاده از جوش شیرین به عنوان جاذب فیزیکی بوی نامطبوع الیاف

۴. رابطه شانه و تراکم با سهولت در نگهداری

بسیاری تصور می‌کنند فرش‌های تراکم بالا حساس‌تر هستند، اما از نظر مهندسی نساجی، فرش‌های ۱۲۰۰ و ۱۵۰۰ شانه به دلیل فشردگی بسیار بالای گره‌ها، سدی نفوذناپذیر در برابر مایعات ایجاد می‌کنند. لکه‌ها در فرش ۱۵۰۰ شانه بیشتر روی سطح باقی می‌مانند، در حالی که در فرش‌های ۷۰۰ شانه با خاب بلند، آلودگی به راحتی به مغز فرش نفوذ می‌کند. قیمت و ویژگی‌های این محصولات را در لیست قیمت فرش ماشینی مشاهده کرده و برای مقایسه دقیق‌تر، مقاله تفاوت شانه‌ها را بخوانید.

۵. کالبدشکافی ریشه‌ها؛ چرا ریشه‌ها زرد و پوسیده می‌شوند؟

زرد شدن ریشه پس از شستشو ناشی از حرکت املاح قلیایی و مواد شوینده باقیمانده به انتهای ریشه است. در برندهایی نظیر فرش مشهد، از ریشه‌های نخ‌پنبه خالص استفاده می‌شود که در صورت عدم آبکشی صحیح، زردی را نشان می‌دهند. راهکار پیشگیری: هرگز ریشه‌ها را با چسب پهن نپوشانید؛ این کار با حبس رطوبت، فرآیند هیدرولیز الیاف سلولزی را تسریع کرده و باعث پوسیدگی ریشه در کمتر از ۲ سال می‌شود.

۶. چرا فرش بعد از شستشو سفت می‌شود؟ (راز لطافت ماندگار)

سفت شدن فرش ناشی از رسوب املاح کلسیمی آب و باقی‌ماندن مواد شوینده در لایه‌های آهار است. مواد شوینده با pH بالا، چربی طبیعی الیاف آکریلیک را از بین برده و آن‌ها را شکننده می‌کنند. برای بازگرداندن نرمی، استفاده از نرم‌کننده‌های آنتی‌استاتیک در مرحله آبکشی نهایی و خشک کردن فرش در سایه (نه آفتاب مستقیم که باعث پختگی رزین می‌شود) الزامی است. برای آموزش اصول شستشو، به نگهداری و شستشوی فرش مراجعه کنید.

📊 چک‌لیست اورژانسی عیب‌یابی فرش ماشینی (۱۴۰۴)